Ορώδες Ενδοθηλιακό Καρκίνωμα της Σάλπιγγας (STIC): o «Σιωπηλός» Πρόδρομος του Καρκίνου των Ωοθηκών

Για δεκαετίες, η ιατρική κοινότητα θεωρούσε ότι ο καρκίνος των ωοθηκών ξεκινά από την ίδια την ωοθήκη. Ωστόσο, πρόσφατες ερευνητικές εξελίξεις έχουν ανατρέψει αυτή την πεποίθηση. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η πλειονότητα των υψηλόβαθμων ορωδών καρκινωμάτων (High-Grade Serous Carcinoma - HGSC), ο πιο συχνός και επιθετικός τύπος καρκίνου των ωοθηκών, φαίνεται να έχει την αφετηρία του στο άπω τμήμα της σάλπιγγας, συγκεκριμένα στα κρόσσια (κωδωνοειδές άκρο).

Η κομβική αυτή πρώιμη αλλοίωση ονομάζεται ορώδες ενδοθηλιακό καρκίνωμα της σάλπιγγας (Serous Tubal Intraepithelial Carcinoma - STIC).

Τι είναι ακριβώς το STIC;

Το STIC αποτελεί μια μη διηθητική μορφή καρκίνου που περιορίζεται στην επιφανειακή στιβάδα (επιθήλιο) του βλεννογόνου της σάλπιγγας, συνήθως στο κωδωνοειδές άκρο (κροσσοί). Αν και το ίδιο το STIC δεν θεωρείται ακόμα μεταστατικός καρκίνος, αποτελεί το πρόδρομο στάδιο. Τα καρκινικά κύτταρα από τη σάλπιγγα μπορούν να «αποπλεύσουν» και να εμφυτευτούν στην ωοθήκη ή στο περιτόναιο, όπου αναπτύσσονται ραγδαία.

Στην κλινική πράξη, η ανίχνευση του STIC είναι κρίσιμη γιατί:

• Αποτελεί την πρόδρομη βλάβη για τα περισσότερα HGSC.
• Μπορεί να συνδέεται με την ύπαρξη σύγχρονης, μικροσκοπικής νόσου στην πύελο ή την κοιλία, ιδιαίτερα σε γυναίκες με κληρονομική προδιάθεση.

Πώς ανακαλύπτεται το ορώδες ενδοθηλιακό καρκίνωμα της σάλπιγγας (STIC);

Το κύριο χαρακτηριστικό του STIC είναι ότι είναι ασυμπτωματικό και παραμένει “αόρατο” στις συνήθεις εξετάσεις.

• Απεικόνιση: Ο υπέρηχος και η μαγνητική τομογραφία (MRI) συνήθως δεν μπορούν να το αναδείξουν.
• Καρκινικοί Δείκτες: Ο δείκτης CA-125 παραμένει συχνά εντός φυσιολογικών ορίων, καθώς δεν υπάρχει ακόμα διηθητική νόσος.

Η διάγνωση γίνεται σχεδόν αποκλειστικά μετά από παθολογοανατομική εξέταση της σάλπιγγας που έχει αφαιρεθεί χειρουργικά, συνήθως σε γυναίκες υψηλού κινδύνου που υποβάλλονται σε προληπτική σαλπιγγο-ωοθηκεκτομή.

Ποιες γυναίκες κινδυνεύουν περισσότερο;

Αν και το STIC μπορεί να εμφανιστεί σποραδικά, εντοπίζεται συχνότερα σε:

• Φορείς μεταλλάξεων στα γονίδια BRCA1 ή BRCA2.
• Γυναίκες με ισχυρό οικογενειακό ιστορικό καρκίνου μαστού ή ωοθηκών.
• Ασθενείς που υποβάλλονται σε χειρουργική επέμβαση για άλλη γυναικολογική κακοήθεια της πυέλου.

Διαχείριση και Αντιμετώπιση

Η διαχείριση ενός μεμονωμένου STIC δεν είναι παγκοσμίως τυποποιημένη, καθώς απαιτείται ισορροπία μεταξύ πρόληψης και υπερθεραπείας. Οι βασικοί άξονες περιλαμβάνουν:

• Εκτίμηση Σταδιοποίησης: Μπορεί να συζητηθεί η λήψη περιτοναϊκών πλύσεων ή και επιπλεκτομή για τον αποκλεισμό μικροσκοπικής νόσου.
• Στενή Παρακολούθηση: Προγραμματισμένο follow-up με κλινική εκτίμηση και δείκτες για την έγκαιρη αναγνώριση πιθανής περιτοναϊκής νόσου στο μέλλον.
• Συστηματική Θεραπεία: Η χημειοθεραπεία δεν αποτελεί standard πρακτική για το απομονωμένο STIC, αλλά εξετάζεται εξατομικευμένα σε ειδικά σενάρια υψηλού κινδύνου.

Η Σημασία της Προληπτικής Σαλπιγγεκτομής

Η κατανόηση του ρόλου του STIC οδήγησε σε μια σημαντική αλλαγή στην προληπτική ιατρική. Πλέον, σε πολλές γυναίκες που ολοκληρώνουν τον οικογενειακό τους προγραμματισμό και υποβάλλονται σε επεμβάσεις (π.χ. υστερεκτομή για ινομυώματα ή απολίνωση σαλπίγγων), συστήνεται η προφυλακτική σαλπιγγεκτομή (opportunistic salpingectomy).

Σημαντικό να γνωρίζουμε είναι ότι οι ασθενείς δεν οδηγούνται στην εμμηνόπαυση με την σαλπιγγεκτομή ούτε με την υστερεκτομή εφόσον δεν αφαιρεθούν οι ωοθήκες καθώς είναι το μόνο όργανο που παράγει ορμόνες.

Αυτή η παρέμβαση μειώνει σημαντικά τον μελλοντικό κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου των ωοθηκών, αφαιρώντας το έδαφος πάνω στο οποίο αναπτύσσεται το STIC.

Ο ρόλος του Γυναικολόγου-Ογκολόγου

Η διαχείριση του STIC απαιτεί ακρίβεια στη διάγνωση, σωστή σταδιοποιητική λογική και πραγματική εμπειρία σε χειρουργική ογκολογία. Ο Δρ. Γεώργιος Γήτας είναι εξειδικευμένος Γυναικολόγος-Ογκολόγος με διεθνή πορεία σε κορυφαία πανεπιστημιακά κέντρα της Γερμανίας. Είναι απόφοιτος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και έχει διευθύνει και εξελίξει το Κέντρο Ενδοσκόπησης, Ουρογυναικολογίας και Ενδομητρίωσης του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου του Lübeck, ενός από τα ιστορικότερα κέντρα γυναικολογικής ογκολογίας. Έχει διατελέσει επίσης Διευθύνων του Γυναικολογικού Ογκολογικού Τμήματος και Κέντρου Μαστού του Πανεπιστημίου Charité Campus Mitte στο Βερολίνο, ενώ παραδίδει μαθήματα Ενδοσκόπησης και Ρομποτικής Χειρουργικής στο “School of Gynaecological Endoscopy” του Πανεπιστημίου του Kiel, όπου αναπτύχθηκε και τελειοποιήθηκε η λαπαροσκοπική χειρουργική.

Σήμερα είναι Διευθυντής της Γυναικολογικής Κλινικής Ογκολογίας και Ρομποτικής Χειρουργικής του Ιατρικού Διαβαλκανικού Θεσσαλονίκης. Η προσέγγισή του σε ζητήματα όπως το STIC βασίζεται στη σύγχρονη ογκολογική τεκμηρίωση, στη στενή συνεργασία με εξειδικευμένους παθολογοανατόμους και στην εφαρμογή προηγμένων χειρουργικών τεχνικών, όταν χρειάζεται, ώστε κάθε απόφαση να είναι εξατομικευμένη, ασφαλής και ογκολογικά ορθή.

Αν έχετε κληρονομικό ιστορικό (BRCA, οικογενειακή επιβάρυνση) ή αν πρόκειται να υποβληθείτε σε επέμβαση για καλοήθη πάθηση και έχετε ολοκληρώσει τον οικογενειακό σας προγραμματισμό, η συζήτηση για την προληπτική στρατηγική στις σάλπιγγες και την ορθή παθολογοανατομική διερεύνηση μπορεί να αποτελέσει καθοριστικό βήμα πρόληψης.