Γυναικολογική πρόληψη: τι μπορούν και τι δεν μπορούν να δείξουν οι εξετάσεις
Η πρόληψη μειώνει τον κίνδυνο. Δεν τον μηδενίζει.
Μια γυναίκα που επισκέπτεται τακτικά τον γυναικολόγο της και ακολουθεί τις συστάσεις για τον έλεγχό της κάνει ένα σημαντικό βήμα για την υγεία της. Είναι φυσικό, λοιπόν, να αισθάνεται ασφάλεια όταν οι εξετάσεις της είναι φυσιολογικές.
Ωστόσο, ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει ότι αποκλείστηκε κάθε γυναικολογική πάθηση ή ότι δεν μπορεί να εμφανιστεί νόσος στο μέλλον. Οι εξετάσεις έχουν συγκεκριμένο σκοπό, δυνατότητες και περιορισμούς.
Η κατανόηση αυτών των ορίων βοηθά να αξιοποιούμε σωστά τον έλεγχο και να αναγνωρίζουμε πότε χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.
Πρόληψη, προληπτικός έλεγχος και διάγνωση: τρεις διαφορετικές έννοιες
Η πρόληψη περιλαμβάνει μέτρα που μειώνουν την πιθανότητα εμφάνισης μιας νόσου, όπως ο εμβολιασμός κατά του HPV.
Ο προσυμπτωματικός έλεγχος πραγματοποιείται πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Στον τράχηλο, μπορεί να εντοπίσει προκαρκινικές αλλοιώσεις, ώστε η αντιμετώπισή τους να αποτρέψει την ανάπτυξη καρκίνου.
Η διαγνωστική διερεύνηση ξεκινά όταν υπάρχουν συμπτώματα ή ύποπτα ευρήματα. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να χρειάζονται διαφορετικές εξετάσεις, ακόμη και αν ο πρόσφατος προληπτικός έλεγχος ήταν φυσιολογικός.
Επομένως, μια εξέταση που είναι κατάλληλη για την πρόληψη δεν αρκεί πάντοτε για να εξηγήσει ένα σύμπτωμα.
Τράχηλος της μήτρας: το Παπ είναι χρήσιμο, το HPV test αυξάνει την ευαισθησία
Το τεστ Παπ έχει συμβάλει καθοριστικά στη μείωση του καρκίνου του τραχήλου. Αναζητά κυτταρικές αλλοιώσεις, αλλά ένα μεμονωμένο τεστ μπορεί να μην ανιχνεύσει μια αλλοίωση που υπάρχει.
Το HPV test ανιχνεύει τύπους του ιού που σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου και έχει υψηλότερη ευαισθησία για σοβαρές προκαρκινικές αλλοιώσεις.
Ενδεικτικά, σε μεγάλη συγκεντρωτική ανάλυση, η ευαισθησία για την ανίχνευση αλλοιώσεων βαθμού CIN2 ή σοβαρότερων ήταν περίπου 63% για το συμβατικό Παπ, 73% για την κυτταρολογία υγρής φάσης και 90% για το συγκεκριμένο HPV DNA test που μελετήθηκε. Οι επιδόσεις διαφέρουν ανάλογα με τη μέθοδο και τις συνθήκες εξέτασης. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
Με απλά λόγια, η ευαισθησία περιγράφει πόσες από τις υπάρχουσες αλλοιώσεις εντοπίζει μια εξέταση. Δεν περιγράφει την πιθανότητα καρκίνου μιας γυναίκας με αρνητικό αποτέλεσμα. Η συστηματική παρακολούθηση προσφέρει μεγαλύτερη προστασία από μια μεμονωμένη εξέταση. (cancer.gov)
Γιατί υπάρχουν περιπτώσεις που χρειάζονται πρόσθετη διερεύνηση;
Ορισμένες αλλοιώσεις εντοπίζονται μέσα στον ενδοτραχηλικό σωλήνα και μπορεί να είναι δυσκολότερο να αξιολογηθούν πλήρως με τη δειγματοληψία ή την κολποσκόπηση. Υπάρχουν επίσης σπάνιοι τύποι καρκίνου του τραχήλου που δεν σχετίζονται με HPV. Η ενδοτραχηλική θέση και η απουσία συσχέτισης με HPV είναι διαφορετικά χαρακτηριστικά. (sciencedirect.com, cancer.gov)
Γι’ αυτό, αιμορραγία μετά τη σεξουαλική επαφή, ανεξήγητη κολπική αιμορραγία ή επίμονες ασυνήθιστες εκκρίσεις χρειάζονται αξιολόγηση, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα ενός πρόσφατου Παπ ή HPV test.
Ενδομήτριο: η αιμορραγία συχνά οδηγεί στην έγκαιρη διάγνωση
Ο καρκίνος του ενδομητρίου αφορά την εσωτερική επένδυση της μήτρας. Συχνά εκδηλώνεται με μη φυσιολογική αιμορραγία, δίνοντας τη δυνατότητα έγκαιρης διερεύνησης.
Περίπου 90% των μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών με καρκίνο ενδομητρίου έχουν παρουσιάσει αιμορραγία. Αυτό σημαίνει ότι η αιμορραγία είναι σημαντικό προειδοποιητικό σύμπτωμα, χωρίς να υπάρχει σε όλες τις περιπτώσεις. Οι περισσότερες γυναίκες με αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση δεν έχουν καρκίνο, αλλά όλες χρειάζονται αξιολόγηση. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
Πριν από την εμμηνόπαυση, επίμονες αλλαγές στον κύκλο, αιμορραγία μεταξύ των περιόδων ή ασυνήθιστα έντονη και παρατεταμένη περίοδος πρέπει επίσης να εκτιμώνται. Η νεαρή ηλικία δεν αποκλείει από μόνη της τη νόσο.
Το τεστ Παπ δεν αποτελεί έλεγχο για τον καρκίνο του ενδομητρίου. Το υπερηχογράφημα βοηθά στην αξιολόγηση, αλλά, όταν υπάρχει ένδειξη, χρειάζεται λήψη δείγματος για ιστολογική εξέταση, ενίοτε μέσω υστεροσκόπησης. Δεν υπάρχει καθιερωμένος πληθυσμιακός έλεγχος για τις ασυμπτωματικές γυναίκες μέσου κινδύνου αντίστοιχος με εκείνον του τραχήλου. (cancer.gov, acog.org, cancer.org)
Ωοθήκες και σάλπιγγες: γιατί η πρώιμη ανίχνευση είναι δύσκολη;
Ο καρκίνος των ωοθηκών συχνά προκαλεί συμπτώματα που μοιάζουν με συνηθισμένες, καλοήθεις ενοχλήσεις. Ιδιαίτερα ο υψηλού βαθμού ορώδης καρκίνος διαγιγνώσκεται συχνά όταν έχει ήδη επεκταθεί.
Πολλοί από αυτούς τους όγκους ξεκινούν από τις σάλπιγγες και μπορεί να εξαπλωθούν στην κοιλιά χωρίς να έχει προηγηθεί μια μεγάλη, εύκολα αναγνωρίσιμη μάζα στην ωοθήκη. (cancer.gov, cancer.gov)
Το υπερηχογράφημα και ο δείκτης CA-125 είναι χρήσιμα στη διερεύνηση συγκεκριμένων συμπτωμάτων και ευρημάτων. Ωστόσο, δεν έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικός πληθυσμιακός έλεγχος που μειώνει τη θνητότητα από καρκίνο ωοθηκών στις ασυμπτωματικές γυναίκες μέσου κινδύνου. (cancer.gov)
Επίμονο φούσκωμα, αύξηση της περιμέτρου της κοιλιάς, γρήγορο αίσθημα πληρότητας στο φαγητό, πυελικός πόνος ή νέες ενοχλήσεις στην ούρηση χρειάζονται αξιολόγηση όταν επιμένουν ή επιδεινώνονται.
Μια κύστη δεν σημαίνει καρκίνος
Οι περισσότερες κύστεις των ωοθηκών είναι καλοήθεις. Δεν υπάρχει μια υποχρεωτική πορεία κατά την οποία μια κύστη γίνεται οριακός όγκος και στη συνέχεια καρκίνος. Οι οριακοί όγκοι αποτελούν ιδιαίτερη κατηγορία και δεν εξελίσσονται αναγκαστικά σε διηθητική κακοήθεια. (cancer.gov)
Η απεικόνιση εκτιμά την πιθανότητα κακοήθειας και καθοδηγεί την αντιμετώπιση. Η οριστική ταξινόμηση ενός όγκου, όταν χρειάζεται, βασίζεται στην ιστολογική εξέταση. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε κύστη απαιτεί χειρουργείο.
Ινομυώματα και σαρκώματα: η απεικόνιση δεν προσφέρει απόλυτη βεβαιότητα
Τα ινομυώματα είναι καλοήθεις όγκοι της μήτρας. Σπανιότερα, μια μάζα που μοιάζει με ινομύωμα μπορεί να είναι σάρκωμα.
Το υπερηχογράφημα και η μαγνητική τομογραφία προσφέρουν σημαντικές πληροφορίες και μπορούν να αναδείξουν ύποπτα χαρακτηριστικά. Παρ’ όλα αυτά, το λειομυοσάρκωμα δεν μπορεί να αποκλειστεί με απόλυτη βεβαιότητα πριν από το χειρουργείο. Η τελική διάγνωση βασίζεται στην ιστολογική εξέταση. (acog.org)
Η ηλικία, τα συμπτώματα, η μεταβολή του μεγέθους και η απεικονιστική εικόνα συνεκτιμώνται. Η γρήγορη αύξηση μιας μάζας δεν αποδεικνύει από μόνη της κακοήθεια, ενώ η απουσία ύποπτων χαρακτηριστικών δεν μηδενίζει τον κίνδυνο.
Τι πρέπει να κρατήσει κάθε γυναίκα;
Ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα είναι θετικό και καθησυχαστικό. Αφορά, όμως, όσα μπορούν να αξιολογηθούν με τη συγκεκριμένη εξέταση, τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
Η ασφαλής παρακολούθηση βασίζεται στον κατάλληλο έλεγχο, στο ατομικό και οικογενειακό ιστορικό και στην έγκαιρη αναφορά νέων συμπτωμάτων. Όταν μια ενόχληση επιμένει ή όταν τα συμπτώματα δεν εξηγούνται από τα αρχικά ευρήματα, μπορεί να χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.
Δεν χρειάζεται κάθε γυναίκα περισσότερες εξετάσεις. Χρειάζεται τις κατάλληλες εξετάσεις, για τον σωστό λόγο και στον σωστό χρόνο.
Η πρόληψη παραμένει πολύτιμη. Η ειλικρινής ενημέρωση για τα όριά της βοηθά να παίρνουμε καλύτερες αποφάσεις και να φροντίζουμε την υγεία μας με συνέπεια, χωρίς φόβο και χωρίς ψευδή βεβαιότητα.
Γιώργος Γήτας
Γυναικολόγος – Γυναικολόγος Ογκολόγος
Διευθυντής Κλινικής Γυναικολογικής Ογκολογίας και Ρομποτικής Χειρουργικής
Ιατρικό Διαβαλκανικό Θεσσαλονίκης
www.gitas.gr
Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση. Οι εξετάσεις και ο χρόνος επανελέγχου εξατομικεύονται σύμφωνα με το ιστορικό και τα ευρήματά σας. Νέα, επίμονα ή επιδεινούμενα συμπτώματα χρειάζονται επικοινωνία με τον ιατρό σας, ακόμη και αν ο πρόσφατος έλεγχος ήταν φυσιολογικός.